فیلتر روغن گیربکس اتوماتیک یکی از قطعات مهم سیستم انتقال قدرت است که وظیفه اصلی آن، تصفیه روغن گیربکس و جلوگیری از ورود ذرات آلاینده و براده‌های فلزی به مدار هیدرولیکی است. با افزایش کارکرد خودرو، فیلتر ممکن است به تدریج دچار گرفتگی یا فرسودگی شود و توانایی آن در عبور مناسب روغن کاهش پیدا کند. ادامه رانندگی با فیلتر کثیف می‌تواند باعث افت فشار روغن، اختلال در تعویض دنده و افزایش فشار روی قطعات داخلی گیربکس شود. در ادامه، انواع فیلتر گیربکس اتوماتیک، نشانه‌های خرابی و گرفتگی آن و روش‌های نگهداری و افزایش عمر این قطعه را توضیح خواهیم داد.
فهرست مطالب
فیلتر گیربکس اتوماتیک چیست؟
فیلتر گیربکس اتوماتیک یا همان صافی گیربکس، یکی از قطعاتی است که در مدار هیدرولیک جعبه دنده‌های اتوماتیک است. در خودروهای مجهز به گیربکس اتوماتیک، تمام عملکرد تعویض دنده، درگیر شدن کلاچ‌ها و روانکاری قطعات توسط روغن هیدرولیک (ATF) انجام می‌شود.
فیلتر گیربکس وظیفه دارد با تصفیه دائمی روغن در حال گردش، هرگونه آلودگی، دوده ناشی از حرارت، پلیسه‌های میکروسکوپی و براده‌های حاصل از اصطکاک صفحات کلاچ را به دام بیندازد تا سیال تمیز و با فشار پایدار به بخش‌های حساسی چون ساعت گیربکس و شیرهای برقی برسد.
ساختار فیلتر گیربکس اتوماتیک
ساختار مهندسی فیلترهای گیربکس به گونه‌ای طراحی شده که بتواند در دماهای کاری بالا و جریان پیوسته اویل پمپ، عملکرد خود را حفظ کند:
- پوسته خارجی
- لایه‌های چندگانه الیاف فشرده
- اورینگ‌ها و گسکت‌های آب بندی
- سوپاپ اطمینان در برخی مدل‌ها
- مگنت‌ها در دهانه ورودی کارتل یا مجاورت فیلتر
وظایف اصلی فیلتر گیربکس اتوماتیک
جلوگیری از گرفتگی مدارها و مجاری هیدرولیکی: مجاری روغن در ساعت گیربکس دارای منافذی در حد میلیمتر هستند؛ فیلتر مانع انسداد این کانال‌ها می‌شود.
- محافظت از شیرهای برقی: براده‌های فلزی دارای بار الکترواستاتیک می‌توانند هسته سلنوئیدها را گریپاژ کرده و عملکرد تعویض دنده را مختل کنند.
- حفظ ویسکوزیته روغن گیربکس: تصفیه ذرات معلق، اکسیداسیون و لجن روغن را به تاخیر می‌اندازد.
- تضمین فشار یکنواخت روغن در مدار هیدرولیک: تغذیه مداوم پمپ روغن بدون افت فشار ناشی از آشغال‌های معلق در کارتل.
مزایای وجود فیلتر گیربکس اتوماتیک
- تعویض دنده‌های نرم و بی‌صدا: بدون ضربه، تقه و تاخیر در درگیر شدن دنده‌ها.
- کاهش دمای کاری جعبه دنده: گردش آزاد و خنک کاری مناسب مبدل گشتاور (توربین) و دیسک‌ها.
- جلوگیری از سایش صفحات کلاچ: فشار کامل و به موقع روغن مانع از هرز چرخیدن صفحات می‌شود.
- افزایش چشمگیر طول عمر گیربکس: پیشگیری از هزینه‌های سنگین دمونتاژ کامل، تعویض ساعت و تعمیر توربین.
انواع فیلتر گیربکس
فیلترهای به کار رفته در انواع گیربکس اتوماتیک به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند که تفاوت‌های قابل توجهی از نظر دقت تصفیه و سرویس دارند:
فیلترهای یکبار مصرف
محیط تصفیه کننده در این فیلترها از الیاف متراکم نمدی، سلولزی یا پلی‌استر چندلایه تشکیل شده است. دقت فیلتراسیون بسیار بالایی دارند و قادرند ذرات معلق، لجن روغن و پلیسه‌های میکروسکوپی در ابعاد بسیار ریز را به دام بیندازند. این نوع صافی‌ها یکبار مصرف هستند؛ به هیچ عنوان نباید با حلال شوند. زیرا بافت متراکم الیاف آن از هم پاشیده و الیاف آزاد شده موجب انسداد مجاری ساعت گیربکس می‌شوند.
صافی‌های فلزی (استیل یا برنجی)
از شبکه‌های توری ریزبافت فلزی از جنس فولاد زنگ نزن و یا آلیاژهای برنجی ساخته می‌شوند. دقت فیلتراسیون متوسطی دارند و وظیفه اصلی آن‌ها جلوگیری از ورود براده‌های درشت، خرده‌های فلزی ناشی از شکستگی یا سایش شدید قطعات به درون پمپ روغن است؛ اما ذرات میکروسکوپی و لجن‌های ریز از این توری‌ها عبور می‌کنند.
در برخی گیربکس‌ها در صورتی که ساختار توری سالم و بدون تغییر شکل باشد، امکان شست و شو با شوینده‌های مخصوص وجود دارد. البته در صورت مشاهده پارگی توری یا تغییر شکل، تعویض کامل آن الزامی است.
مهمترین علائم خرابی فیلتر گیربکس اتوماتیک
فیلتر گیربکس اتوماتیک سیستم تصفیه جعبه دنده را ایفا می‌کند. زمانی که منافذ این قطعه بر اثر تجمع لجن، گرد لنت صفحات کلاچ یا براده‌های فلزی مسدود می‌شود، جریان هیدرولیکی مختل شده و خودرو با علائم هشدار دهنده‌ای مواجه خواهد شد:
برای مطالعه بیشتر مقاله علائم خرابی گیربکس اتوماتیک را از دست ندهید.
تاخیر در تعویض دنده و تقه زدن
انتقال قدرت در گیربکس‌های اتوماتیک وابسته به فشار دقیق روغن است. با گرفتگی فیلتر، روغن به موقع و با فشار کافی به پشت پیستون‌های کلاچ و سوپاپ‌های ساعت گیربکس نمی‌رسد.
- نشانه‌ها: تاخیر محسوس هنگام تعویض حالت دنده از P یا N به D و R و وارد شدن ضربه ناگهانی (تقه یا کوبش) هنگام رفتن به دنده‌های بالاتر یا معکوس کشیدن.
شنیدن صداهای غیرعادی
وقتی صافی مسدود است، پمپ روغن برای مکش روغن تمیز تحت فشار بیش از حد قرار می‌گیرد که باعث ایجاد حباب در روغن می‌شود.
- نشانه‌ها: شنیدن صدای ناله، وزوز و زوزه مداوم با بالا رفتن دور موتور، و صدای سایش مکانیکی به دلیل نرسیدن روانکار کافی به چرخ‌دنده‌ها و بلبرینگ‌ها.
استشمام بوی سوختگی از گیربکس
کاهش دبی و افت گردش روغن باعث بالا رفتن شدید دمای کاری گیربکس می‌شود. در این حالت، صفحات کلاچ به دلیل نبود فشار کافی دچار لغزش (بکسواد) روی هم شده و در اثر حرارت بالا می‌سوزند.
- نشانه‌ها: احساس بوی تند و شبیه به سوختگی لاستیک یا روغن داغ در داخل کابین یا پس از پارک کردن خودرو.
تیره شدن و تغییر رنگ روغن گیربکس
روغن گیربکس سالم معمولا شفاف و به رنگ قرمز یا صورتی روشن است. با مسدود شدن فیلتر، ذرات و آلودگی‌ها در مدار به چرخش ادامه داده و بر اثر اصطکاک و حرارت بالا اکسید می‌شوند.
- نشانه‌ها: تیره شدن رنگ روغن به قهوه‌ای کدر یا سیاه، همراه با کدر شدن سیال و وجود بوی سوختگی در گیج روغن.
افت فشار روغن گیربکس
ایجاد مانع در گلوگاه مکش پمپ روغن منجر به افت فشار در کل مدار هیدرولیکی و بلوک شیرهای برقی می‌شود.
- نشانه‌ها: هرز گاز خوردن خودرو، عدم شتاب گیری مناسب، دیر درگیر شدن دنده‌ها و در نهایت قرار گرفتن گیربکس در حالت اضطراری و روشن شدن چراغ خطای گیربکس یا چراغ چک.
نشت روغن گیربکس
گرفتگی فیلتر باعث افزایش فشار معکوس در بخش ورودی، بالا رفتن دمای کل محفظه و فرسودگی سریع‌تر واشرها و کاسه نمدهای گیربکس می‌شود.
- نشانه‌ها: مشاهده قطرات یا حوضچه روغن در زیر خودرو در محل کارتل گیربکس یا اتصالات خنک کننده روغن.
علت وجود براده در روغن گیربکس اتوماتیک
وجود براده و پلیسه فلزی در روغن گیربکس اتوماتیک ناشی از سایش، فشار بیش از حد و تخریب قطعات داخلی است:
- سایش دیسک‌ها و صفحات کلاچ: اصطکاک مداوم صفحات گرافیتی و فلزی به مرور زمان براده‌های ریز میکروسکوپی تولید می‌کند.
- فرسایش دنده‌ها، شفت‌ها و بلبرینگ‌ها: افت فشار یا کاهش کیفیت روانکاری روغن باعث تماس مستقیم فلز با فلز و تراشیده شدن چرخ‌دنده‌ها و پوسته ریزی بلبرینگ‌ها می‌شود.
- خرابی توربین: آسیب به پره‌ها، استاتور یا بلبرینگ داخلی توربین ذرات آلومینیومی و فلزی درشت در روغن آزاد می‌کند.
- فرسودگی پمپ روغن: چرخش خشک یا مکش روغن کثیف باعث سایش پره‌ها و هوزینگ پمپ می‌شود.
- گرفتگی یا پارگی فیلتر گیربکس: عدم تصفیه روغن چرخه بازگشت براده‌ها به مدار را تشدید کرده و به ساعت گیربکس و شیرهای برقی آسیب می‌زند.
- اشباع شدن آهنربای کارتل: پر شدن ظرفیت آهنربای کف کارتل مانع از جذب پلیسه‌های جدید و چرخش آن‌ها در سیستم می‌شود.
راهنمای تعویض فیلتر گیربکس اتوماتیک
تعویض به موقع روغن و صافی گیربکس اتوماتیک ضامن سلامت مدار هیدرولیک، افزایش طول عمر صفحات کلاچ و جلوگیری از هزینه‌های سنگین تعمیراتی است. به طور کلی دو روش اصلی برای تعویض روغن و سرویس فیلتر در خودروهای اتوماتیک وجود دارد:
روش دستی
در این روش خودرو روی جک قرار گرفته و مراحل زیر انجام می‌شود:
- تخلیه اولیه: پیچ تخلیه کارتر باز شده و روغن موجود در کف کارتل تخلیه می‌شود.
- دسترسی به فیلتر: پیچ‌های دور سینی کارتر باز شده، کاسه نمد یا واشر آب بندی بررسی و فیلتر قدیمی باز می‌شود.
- پاکسازی مگنت‌ها: رسوبات و براده‌های فلزی چسبیده به آهنرباهای کف کارتل تمیز می‌شوند.
- نصب فیلتر نو و مونتاژ: فیلتر نو همراه با واشر کارتل جدید نصب شده و پیچ‌ها با گشتاور استاندارد بسته می‌شوند.
- شارژ روغن: روغن هیدرولیک نو از محل گیج یا پیچ پر کننده به سیستم اضافه می‌شود.
البته این روش یک عیب بزرگ هم دارد. در این شیوه تنها حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از کل روغن تعویض می‌شود و باقی‌مانده روغن سوخته داخل توربین و ساعت گیربکس باقی می‌ماند.
روش تمام اتوماتیک
این روش، به‌روزترین شیوه برای تعویض کامل روغن در گیربکس‌های مدرن است:
- اتصال به مدار رادیاتور روغن: دستگاه در مسیر شیلنگ‌های ورودی و خروجی خنک کننده (کولر) گیربکس قرار می‌گیرد.
- ساکشن و تزریق هم زمان: هم زمان با کارکرد موتور و چرخش پمپ، روغن کثیف از سیستم مکش شده و با همان فشار و دبی، روغن نو به مدار هیدرولیک تزریق می‌شود.
- تخلیه کامل توربین: روغن موجود در پیچیده‌ترین بخش‌ها از جمله مبدل گشتاور و کانال‌های ساعت گیربکس به طور ۱۰۰٪ تخلیه و نوسازی می‌شود.
- تعویض فیلتر: در گیربکس‌هایی که فیلتر درون کارتل قرار دارد، ابتدا کارتل باز شده، فیلتر تعویض و تمیزکاری مگنت انجام می‌شود، سپس دستگاه مدار را شست و شو و شارژ می‌کند.
راهکارهای پیشگیری از آسیب به فیلتر گیربکس اتوماتیک
شاید ندانید ولی فقط با رعایت چند نکته نگهداری و اصلاح عادات رانندگی، می‌توان از خرابی‌های پرهزینه پیشگیری کرده و عمر مفید گیربکس را افزایش داد.
بهترین زمان تعویض فیلتر گیربکس اتوماتیک
دوره سرویس فیلتر و روغن به تیپ گیربکس، نوع روغن مصرفی و شرایط رانندگی بستگی دارد:
- مسافت استاندارد: معمولا در بازه ۴۰,۰۰۰ تا ۶۰,۰۰۰ کیلومتر یا هر ۲ تا ۳ سال یکبار باید تعویض انجام شود.
- شرایط رانندگی پرفشار (ترافیک شهری): در کلان‌شهرها و ترافیک سنگین به دلیل حرارت مداوم، توصیه می‌شود سرویس در کارکرد ۳۵,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ کیلومتر انجام گیرد.
توجه! با هر بار تعویض کامل روغن گیربکس اتوماتیک، تعویض فیلتر الزامی است تا مانع از کثیف شدن سریع روغن نو شود. برای کسب اطلاعات بیشتر مقاله افزایش عمر گیربکس اتوماتیک را از دست ندهید.
اهمیت استفاده از فیلتر و روغن اورجینال
- تطابق دقیق استاندارد روغن: گیربکس‌های مختلف نیازمند استانداردهای ویسکوزیته و افزودنی‌های حرارتی متفاوتی هستند. استفاده از روغن نامرغوب یا نامتناسب باعث کف کردن روغن، داغ شدن بیش از حد و سوختن دیسک‌ها می‌شود.
- دقت تصفیه فیلتر: فیلترهای تقلبی بر اثر فشار بالای هیدرولیک یا دمای بالای روغن تغییر شکل پیدا کرده یا بافت نمدی آن‌ها متلاشی می‌شود. ورود الیاف فیلتر بی‌کیفیت به مدار هیدرولیک، گرفتگی سریع مجاری باریک ساعت گیربکس و سوختن شیرهای برقی را به دنبال دارد.
- آب بندی: فیلترها و واشرهای اورجینال از مواد لاستیکی باکیفیت و مقاوم در برابر روغن داغ تولید می‌شوند که از افت فشار مکش پمپ و نشت روغن جلوگیری می‌کنند.
دیاگ دوره‌ای گیربکس در مراکز تخصصی
- پایش پارامترهای بر خط: دستگاه‌های دیاگ تخصصی امکان بررسی دقیق مواردی نظیر دمای کاری روغن گیربکس، فشار خط اصلی مدار هیدرولیک و زمان پاسخدهی هر یک از شیرهای برقی را فراهم می‌کنند.
- شناسایی کدهای خطا: بسیاری از ایرادات گیربکس قبل از روشن شدن چراغ چک یا نمایش خطا در پشت آمپر، در حافظه کامپیوتر گیربکس ثبت می‌شوند. دیاگ دوره‌ای مانع از تبدیل خطاهای جزئی به خسارت‌های اساسی می‌شود.
- بررسی وضعیت روغن: در صورت افت کیفیت روغن یا پس از تعویض روغن و سرویس فیلتر، با دیاگ تخصصی عملیات ریست حافظه تطبیقی انجام می‌شود تا تعویض دنده‌ها نرم و بدون تقه صورت گیرد.
هزینه تعویض فیلتر گیربکس اتوماتیک
هزینه نهایی عیب یابی، تعویض روغن و فیلتر گیربکس اتوماتیک یک عدد ثابت نیست و بر اساس مدل خودرو، ساختار گیربکس و نحوه سرویس تعیین می‌شود. به طور کلی عوامل موثر بر هزینه تعمیر گیربگس اتوماتیک عبارت‌اند از:
- مدل خودرو و نوع گیربکس: هزینه تعویض در گیربکس‌هایی که فیلتر آن‌ها با باز کردن سینی کارتر در دسترس است نسبت به گیربکس‌هایی که فیلتر داخلی دارند و نیازمند پیاده‌سازی گیربکس هستند متفاوت است.
- نوع و برند فیلتر مصرفی: قیمت فیلتر اورجینال یا تحت لیسانس با نمونه‌های متفرقه تفاوت دارد.
- حجم و استاندارد روغن مصرفی: حجم روغن مورد نیاز بسته به مدل خودرو بین ۴ تا ۹ لیتر متغیر است و کیفیت روغن بخش عمده هزینه را تشکیل می‌دهد.
- روش تعویض: تعویض با دستگاه ساکشن و تزریق هم زمان به دلیل شست و شوی کامل مدار و تخلیه ۱۰۰٪ توربین نیازمند حجم روغن بیشتر و تجهیزات پیشرفته‌تر است.
استعلام هزینه تعمیر: ۰۹۱۲۲۰۰۵۶۳۰
پاور گیربکس تعمیرگاه تخصصی گیربکس اتوماتیک
اگر خودروی شما در هنگام تعویض دنده دچار تقه، تاخیر، زوزه و گاز هرز می‌شود، سیستم انتقال قدرت اتوماتیک آن نیاز به بررسی فوری دارد. در تعمیرگاه پاور گیربکس، تعمیر گیربکس اتوماتیک با بهره‌گیری از تجهیزات استاندارد دیاگ تخصصی و قطعات اصلی انجام می‌شود.
- عیب یابی و تست اولیه رایگان با پیشرفته‌ترین دستگاه‌های دیاگ تخصصی هر خودرو
- گارانتی کتبی و معتبر خدمات برای تمامی قطعات و تعمیرات انجام شده
- تامین قطعات اورجینال و شرکتی با تضمین اصالت و سلامت قطعه
برای دریافت مشاوره تخصصی در مورد هزینه‌ها، تشخیص اولیه مشکل خودرو یا مشاهده فهرست کامل خدمات پاور گیربکس می‌توانید با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
سوالات متداول درباره فیلتر گیربکس اتوماتیک
اگر پاسخ پرسشتان را در ادامه نیافتید، به سوالات متداول مراجعه کنید.
آیا فیلتر گیربکس اتوماتیک قابل تعمیر یا شست و شو است؟
پاسخ: خیر؛ اکثر فیلترهای گیربکس‌های مدرن از جنس الیاف نمدی و سلولزی متراکم هستند. تنها برخی صافی‌های توری فلزی نسل قدیم قابلیت شست و شوی محدود دارند که تعویض آن‌ها نیز همواره ایمنترین گزینه است.
اگر فیلتر گیربکس را به موقع تعویض نکنیم چه اتفاقی می‌افتد؟
گرفتگی فیلتر جریان روغن را مسدود کرده و موجب افت فشار هیدرولیک می‌شود. پیامد این موضوع شامل تقه زدن در تعویض دنده، و هرز گاز خوردن است.
آیا با هر بار تعویض روغن گیربکس، تعویض فیلتر هم لازم است؟
بله، در خودروهایی که فیلتر گیربکس آن‌ها از طریق کارتل قابل دسترسی است، تعویض فیلتر همراه با تعویض روغن اکیدا توصیه می‌شود.
