گاز هرز در گیربکس اتوماتیک که با افزایش دور موتور بدون بالا رفتن متناسب سرعت خودرو همراه است، یکی از نشانه‌های مهم لغزش و اختلال در انتقال قدرت محسوب می‌شود. این مشکل در گیربکس‌های اتوماتیک معمولی، CVT و دو کلاچه می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد. در گیربکس‌های اتوماتیک، افت فشار روغن، فرسودگی کلاچ‌های داخلی یا خرابی برخی اجزای هیدرولیکی از عوامل احتمالی هستند، در حالی که در CVT ممکن است لغزش تسمه یا زنجیر روی پولی‌ها نقش داشته باشد.
تشخیص دقیق علت گاز هرز به نوع و ساختار گیربکس وابسته است و معمولا به بررسی علائم، کدهای خطا، وضعیت روغن و عملکرد اجزای داخلی نیاز دارد. بی‌توجهی به این نشانه می‌تواند لغزش و فرسودگی قطعات را تشدید کرده و هزینه تعمیر را افزایش دهد.
فهرست مطالب
آشنایی با پدیده گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک
در یک تعریف ساده، پدیده گاز هرز خوردن ناهماهنگی و افت ضریب انتقال قدرت میان دور میل لنگ موتور و شفت خروجی گیربکس به سمت چرخ‌ها است. در حالت استاندارد، فشار هیدرولیک روغن گیربکس از طریق مسیرهای ساعت هیدرولیکی، پیستون‌ها را فعال کرده و با فشرده سازی پک‌های کلاچ چند صفحه‌ای یا درگیر کردن باندهای ترمز، گشتاور موتور را بدون لغزش به محور چرخ‌ها منتقل می‌کند.
زمانی که این سیستم با افت فشار هیدرولیک، سایش مواد اصطکاکی صفحات فیبری یا نقص در آب بندی داخلی مواجه شود، صفحات روی یکدیگر سر می‌خورند. در نتیجه دور موتور با فشردن پدال گاز به سرعت بالا می‌رود، اما سرعت و شتاب خودرو ثابت مانده یا با تاخیر بسیار زیاد افزایش می‌یابد.
روش تشخیص گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک
برای تشخیص این اختلال، بررسی معیارهای زیر حین رانندگی و تست خودرو الزامی است:
- تست شتاب گیری و تناسب دور موتور با سرعت: فشردن تدریجی و ناگهانی پدال گاز در حالت حرکت؛ بالا رفتن غیرعادی عقربه دور موتور بدون حس کشش و شتاب گیری خودرو، نشانه قطعی لغزش کلاچ‌ها است.
- مانیتورینگ داده‌ها با دستگاه دیاگ: مقایسه داده‌های سنسور سرعت ورودی شفت و سنسور سرعت خروجی؛ هر گونه اختلاف سرعت دورانی فراتر از حد استاندارد تعریف شده در کامپیوتر گیربکس، خطای لغزش نسبت دنده را ثبت می‌کند.
- بررسی ظاهری سیال انتقال قدرت: بررسی گیج روغن از نظر تغییر رنگ به قهوه‌ای تیره یا سیاه، مات شدن رنگ روغن و استشمام بوی سوختگی.
پدیده‌های هم زمان با گاز هرز خوردن گیربکس
- تقه زدن: به دلیل تاخیر در درگیری صفحات یا افت موقت فشار، زمانی که صفحات کلاچ با تاخیر و ناگهانی زیر دور موتور بالا درگیر می‌شوند، ضربه شدیدی به اتاق خودرو و سیستم انتقال قدرت وارد می‌شود.
- بوی سوختگی: سایش مداوم و اصطکاک خشک میان صفحات فیبری و دیسک‌های فلزی حرارت فوق العاده بالایی تولید کرده و سبب داغ شدن شدید روغن و ایجاد بوی سوختگی شبیه به لنت ترمز داغ شده می‌شود.
- روشن شدن چراغ چک یا چراغ خطای گیربکس: با شناسایی عدم تطابق دور موتور و سرعت خروجی توسط یونیت کنترلی چراغ چک موتور، چراغ چرخ‌دنده یا حالت اضطراری فعال می‌شود.
- تاخیر محسوس در شروع حرکت: هنگام قرار دادن دسته‌دنده در موقعیت D یا R و فشردن پدال گاز، خودرو بلافاصله حرکت نکرده و پس از مکث چند ثانیه‌ای و همراه با بالا رفتن بی‌مورد دور موتور به راه می‌افتد.
ریشه های پدیده گاز هرز گیربکس اتوماتیک
زمانی که مالک یک خودروی اتوماتیک با شکایت بالا رفتن دور موتور و عدم شتاب گیری به تعمیرگاه مراجعه می‌کند، اولین اقدام کارشناس، بررسی ریشه ای مدار هیدرولیک و قطعات اصطکاکی گیربکس است. گاز هرز خوردن یک نشانه هشداردهنده جدی است که اگر در مراحل اولیه پیگیری نشود، هزینه‌های سنگینی را به همراه خواهد داشت.
برای مشاهده مجموعه کامل نشانه‌های هشدار دهنده و کدهای خطا، می‌توانید به صفحه علائم خرابی گیربکس اتوماتیک مراجعه کنید.
در ادامه، ۴ علت اصلی و ریشه ای گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک از نگاه فنی و تجربی بررسی شده است:
کاهش حجم و افت کیفیت روغن گیربکس
روغن گیربکس اتوماتیک صرفا یک روان کننده ساده نیست؛ بلکه سیال عامل انتقال فشار هیدرولیک در کل مجموعه است.
- کاهش سطح روغن: به دلیل نشتی از کاسه نمدها، کارتل یا اتصالات رادیاتور روغن، پمپ هیدرولیک هوا می‌کشد. این افت فشار خطی باعث می‌شود پیستون‌ها نتوانند نیروی فشردگی لازم را به بسته‌های کلاچ وارد کنند و در نتیجه دنده‌ها زیر بار گاز هرز می‌خورند.
- افت کیفیت و کهنگی روغن: با گذشت زمان و کارکرد بالا، مواد افزودنی ضدسایش و ضداکسیداسیون روغن از بین می‌روند. روغن کثیف و اکسیده شده دچار افت ویسکوزیته و ایجاد کف می‌شود که توانایی انتقال فشار لازم برای درگیری محکم کلاچ‌ها را از دست می‌دهد.
فرسودگی و سوختن صفحات کلاچ داخلی
بسته‌های کلاچ چند صفحه‌ای وظیفه قفل کردن دنده‌های خورشیدی و رینگی را بر عهده دارند.
- تمام شدن لنت صفحات فیبری: این صفحات دارای روکش اصطکاکی ارگانیک هستند که بر اثر کارکرد زیاد و افزایش حرارت دچار سایش می‌شوند.
- سوختن کامل صفحات: زمانی که روغن گیربکس داغ شده یا فشار کافی پشت پیستون نباشد، صفحات فیبری و دیسک‌های فولادی روی هم لیز می‌خورند. این سایش مداوم گرمای شدیدی تولید کرده و روکش صفحات را ذغال می‌کند. در این حالت، صفحات کلاچ اصطکاک خود را به طور کامل از دست داده و خودرو در دنده مربوطه مدام گاز هرز می‌خورد.
خرابی ساعت گیربکس و سوختن شیرهای برقی
ساعت گیربکس، مغز هیدرولیکی مجموعه است که دستورات کامپیوتر را به توزیع دقیق فشار روغن تبدیل می‌کند.
- گرفتگی مجاری سوپاپ‌ها: براده‌های فلزی و ذرات معلق موجود در روغن کهنه، داخل کانال‌های مینیاتوری ساعت گیربکس رسوب می‌کنند. این موضوع موجب گیرپاژ پیستون‌ها و سوپاپ‌های تقسیم فشار روغن شده و مانع از رسیدن سیال به پک کلاچ دنده مورد نظر می‌شود.
- ضعف و سوختن شیرهای برقی: این شیرها وظیفه باز و بسته کردن مسیر روغن به دستور کامپیوتر را دارند. خرابی سیم پیچ، فرسودگی شیر برقی یا افت ولتاژ آن ها، کنترل فشار لاین را به هم ریخته و تعویض دنده‌ها را با تاخیر، ضربه و گاز هرز سنگین همراه می‌کند.
نقص فنی توربین
توربین رابط هیدرولیکی میان میل لنگ موتور و شفت ورودی گیربکس است.
- خرابی پره‌های داخلی: اگر پره‌های پمپ، توربین یا کلاچ یک طرفه استاتور داخل مبدل گشتاور دچار لقی، سایش یا شکستگی شوند، بازدهی انتقال نیروی هیدرولیکی به شدت افت می‌کند. در این وضعیت، با گاز دادن موتور دور می‌گیرد اما جریان سیال به اندازه کافی پره‌های خروجی را نمی‌چرخاند.
- نقص در کلاچ قفل کننده: این کلاچ در سرعت‌های بالاتر اتصال موتور به گیربکس را صلب و بدون لغزش می‌کند. فرسودگی لنت قفل کننده توربین یا نشتی روغن در مدار کنترل آن، سبب بالا رفتن دور موتور، گاز هرز در کفی و سربالایی‌ها و افزایش مصرف سوخت می‌شود.
بررسی علت گاز هرز به تفکیک مدل گیربکس
ساختار هیدرولیکی و مکانیکی گیربکس‌های اتوماتیک موجود در بازار ایران با یکدیگر تفاوت‌های اساسی دارند؛ بنابراین ریشه بروز این پدیده هم تفاوت‌های اساسی خواهد داشت.
گیربکس AL4
گیربکس ۴ سرعته فرانسوی AL4 به شدت به کیفیت و فشار خطی روغن وابسته است و بروز گاز هرز در آن معمولا ناشی از موارد زیر است:
- افت عملکرد شیرهای برقی تنظیم فشار: دو شیر برقی اصلی تنظیم فشار در ساعت گیربکس با افت کیفیت روغن دچار افت عملکرد می‌شوند. این نقص باعث افت فشار خطی روغن و در نتیجه گاز هرز شدید بین دنده ۱ به ۲ یا تعویض همراه با تقه کوبنده می‌شود.
- نشتی داخلی از رینگ‌ها: نشتی داخلی روغن از رینگ‌های پشت درپوش عقب گیربکس، مانع از فشرده شدن کامل کلاچ‌های E1 و E2 شده و هرز گاز خوردن در دنده‌های ۳ و ۴ را به دنبال دارد.
- فرسودگی باندهای ترمز F2 و F3: گیربکس AL4 دارای دو باند ترمز F2 و F3 است. با تمام شدن لنت اصطکاکی این باندها، درام قفل نشده و خودرو در دنده‌های میانی گاز هرز می‌خورد.
گیربکس CVT
در گیربکس‌های CVT، انتقال قدرت از طریق تماس اصطکاکی تسمه فولادی با پولی‌های مخروطی انجام می‌شود و لغزش در این بخش به دلایل زیر رخ می‌دهد:
- افت کیفیت پولی‌ها: در صورتی که روغن مخصوص به موقع تعویض نشود، اصطکاک فلز با فلز بالا رفته و سطح مخروطی پولی‌ها صیقلی یا شیاردار می‌شود؛ در این حالت تسمه روی پولی لیز خورده و دور موتور بدون شتاب گیری بالا می‌رود.
- کاهش فشار هیدرولیک پمپ روغن: باز و بسته شدن دقیق پولی‌ها توسط فشار هیدرولیک بسیار بالا انجام می‌شود. افت بازدهی پمپ روغن منجر به شل شدن تسمه و لغزش شدید زیر شتاب گیری می‌گردد.
- محافظت حرارتی یونیت کنترل: با افزایش دمای گیربکس در ترافیک های سنگین یا سربالایی‌ها، سیستم کامپیوتری خودرو گشتاور را محدود کرده و با لغزش کنترل شده، مانع از پاره شدن تسمه می‌شود که به صورت گاز هرز حس خواهد شد.
گیربکس 6AT
گیربکس‌های ۶ سرعته سیاره‌ای دارای کلاچ‌ها و ترمزهای متعدد است. در صورت افت کیفیت روغن یا فرسایش قطعات دچار لغزش می‌شوند:
- فرسایش کلاچ‌های دنده‌های بالا: درگیر شدن دنده‌های ۵ و ۶ و همچنین کلاچ دایرکت، وابسته به سلامت بسته‌های کلاچ است. سوختن صفحات کلاچ فیبری باعث گاز هرز خوردن در سرعت‌های بالا و افت کشش در اتوبان می‌شود.
- سایش و خوردگی مجاری بدنه ساعت: براده‌های معلق در روغن، سوپاپ‌های حساس بدنه ساعت را دچار فرسایش موضعی کرده و افت فشار موضعی در مسیر کلاچ‌ها ایجاد می‌کنند.
- نقص در کلاچ قفل کننده توربین: اگر مکانیزم قفل کننده توربین به درستی عمل نکند اتصال بین موتور و گیربکس دچار نقص در عملکرد می‌شود. در نهایت با بالا رفتن دور موتور، خودرو گاز هرز می‌خورد و تنها مصرف سوخت بیشتر می‌شود.
فرایند عیب یابی پدیده گاز هرز گیربکس اتوماتیک
علت بروز گاز هرز و شرایطی که در آن دور موتور بدون افزایش شتاب بالا می‌رود، کلید اصلی برای ریشه یابی و انتخاب روش تعمیر مناسب است. عیب یابی و رفع این اختلال بر اساس ۳ وضعیت رایج به شرح زیر انجام می‌شود:
گاز هرز از حالت سکون
مکث طولانی پس از قرار دادن دنده در وضعیت D یا R و گاز هرز خوردن در زمان شروع حرکت، ناشی از افت شدید سطح و یا کیفیت روغن هیدرولیک، ضعف اویل پمپ، خرابی استاتور توربین و فرسودگی پک کلاچ دنده یک است. فرایند تعمیر آن عبارت‌اند از:
- بررسی دقیق سطح و ویسکوزیته روغن گیربکس
- بررسی نشتی از کارتل، اتصالات و کاسه نمدها
- اندازه‌گیری فشار لاین ورودی با گیج فشار هیدرولیک جهت اطمینان از عملکرد پمپ روغن
- باز کردن و تست سلامت توربین در صورت نرمال بودن فشار خطی
- در صورت فرسودگی صفحات دنده یک، گیربکس پیاده سازی شده و پک کلاچ مربوطه اورهال و تعویض می‌شود
گاز هرز حین تعویض دنده‌ها
بالا رفتن ناگهانی عقربه دور موتور در فاصله بین خروج از یک دنده و درگیر شدن دنده بعدی نشان دهنده افت موقت فشار هیدرولیک، خرابی شیرهای برقی، فرسودگی رینگ‌های آب بندی شفت‌ها یا تمام شدن لنت باندهای ترمزی است. فرایند تعمیر آن هم به ترتیب زیر است:
- دیاگ تخصصی و پایش داده‌های زنده برای بررسی زمانبندی باز و بسته شدن شیرهای برقی
- دمونتاژ و شست و شوی کامل ساعت گیربکس تست هیدرولیکی سوپاپ‌ها و تعویض شیرهای برقی معیوب تنظیم فشار
- تعویض رینگ‌های تفلونی آب بندی درپوش‌ها جهت ممانعت از فرار روغن حین پر شدن پیستون کلاچ‌ها
- رگلاژ یا تعویض باندهای ترمز فرسوده در گیربکس‌هایی نظیر AL4
گاز هرز در سربالایی‌ها
عدم توانایی خودرو در حفظ سرعت در شیب‌ها همراه با بالا رفتن دور موتور، به علت افزایش بیش از حد دمای روغن، گرفتگی فیلتر روغن گیربکس، فرسایش کلاچ‌های دایرکت یا نقص در کلاچ قفل کننده توربین رخ می‌دهد. فرایند تعمیر آن عبارت است از:
- بررسی دمای کاری روغن با دستگاه دیاگ و تست مسیر خنک کاری
- تخلیه روغن کثیف، شست و شوی مسیرها و تعویض فیلتر روغن مسدود شده
- تست عملکرد صفحه اصطکاکی قفل کننده توربین در تست جاده
- بررسی کلاچ‌های دنده‌های سنگین‌تر از نظر سوختگی یا عدم تماس کامل به دلیل افت فشار ناشی از رقیق شدن روغن داغ
آدرس تعمیرگاه: تهران، یادگار امام جنوب، سی متری جی، به سمت آیت الله سعیدی پلاک ۱۹۱، تعمیرگاه پاور گیربکس
هزینه تعمیر گاز هرز گیربکس اتوماتیک
هزینه تعمیر گاز هرز خودروهای اتومات بر اساس میزان آسیب‌دیدگی قطعات متغیر است؛ از تعویض ساده فیلتر، روغن یا شیرهای برقی گرفته تا بازسازی کامل توربین و تعویض صفحات کلاچ. جهت مشاهده آخرین نرخ‌ها، استعلام قیمت قطعات و جزئیات دستمزد، بخش هزینه تعمیر گیربکس اتوماتیک را مشاهده کنید.
نوع خدمات و عیب یابی گاز هرز | حدود بازه هزینه (تومان) |
تعویض روغن کامل با دستگاه | ۳,۵۰۰,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰,۰۰۰ |
تعمیر شیرهای برقی ساعت | ۴,۰۰۰,۰۰۰ تا ۹,۰۰۰,۰۰۰ |
تعمیر ساعت گیربکس | ۸,۰۰۰,۰۰۰ تا ۱۵,۰۰۰,۰۰۰ |
تعمیر توربین | ۶,۰۰۰,۰۰۰ تا ۱۲,۰۰۰,۰۰۰ |
اورهال | ۱۸,۰۰۰,۰۰۰ تا ۴۵,۰۰۰,۰۰۰+ |
استعلام هزینه تعمیر: ۰۹۱۲۲۰۰۵۶۳۰
روش های جلوگیری از گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک
پیشگیری از بروز لغزش و گاز هرز در گیربکس، مستلزم رعایت اصول نگهداری و اصلاح عادت رانندگی است. برای آشنایی کامل با روند بازدیدها، می‌توانید به صفحه سرویس‌های دوره‌ای گیربکس اتوماتیک مراجعه کنید.
- تعویض منظم روغن و فیلتر گیربکس: تعویض به موقع روغن و فیلتر بر اساس دفترچه راهنمای خودرو، از رسوب براده‌ها در ساعت گیربکس و افت فشار هیدرولیک جلوگیری می‌کند.
- بررسی مداوم سطح و کیفیت روغن: کنترل دوره‌ای گیج روغن از نظر میزان سطح، شفافیت و عدم وجود بوی سوختگی یا ذرات معلق برای حفظ سلامت صفحات کلاچ الزامی است.
- اصلاح سبک رانندگی: خودداری از فشردن ناگهانی و تخته‌گاز رفتن پیاپی در شروع حرکت برای پیشگیری از وارد آمدن شوک به توربین و سایش زودهنگام باندهای ترمز و صفحات اصطکاکی مهمترین اصلاح در سبک رانندگی است.
- توقف کامل قبل از تغییر وضعیت به D یا R: خودرو باید پیش از جابه‌جایی شیفتر بین حالت‌های حرکت به جلو و دنده عقب جهت جلوگیری از ضربه و تنش مکانیکی به چرخ‌دنده‌ها و سوپاپ‌های هیدرولیکی کامل متوقف شود.
- عدم رانندگی طولانی در شیب‌های تند بدون دنده سنگین: استفاده از حالت تیپ‌ترونیک در سربالایی‌ها و سرازیری‌های تند برای کاهش بار مضاعف و جلوگیری از داغ شدن شدید روغن گیربکس پیشنهاد می‌شود.
سوالات متداول درباره گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک
برای مشاهده پرسش‌ها و پاسخ‌های تکمیلی در زمینه عیب یابی انواع گیربکس‌های اتوماتیک، می‌توانید به صفحه سوالات متداول گیربکس اتوماتیک مراجعه نمایید.
چرا خودروی اتوماتیک گاز هرز می‌خورد اما شتاب نمی‌گیرد؟
اصلی‌ترین دلیل، افت فشار هیدرولیک روغن و سوختن صفحات کلاچ است. در این حالت، صفحات اصطکاکی روی هم سر خورده و توان انتقالی از موتور به چرخ‌ها قطع می‌شود.
آیا رانندگی با گیربکسی که گاز هرز می‌خورد خطرناک است؟
بله؛ ادامه رانندگی در این شرایط اصطکاک و دمای داخلی گیربکس را به شدت بالا برده و نقص‌های جزئی را به سوختن کامل صفحات کلاچ و نیاز به اورهال اساسی تبدیل می‌کند.
چرا خودروهای با گیربکس CVT در سربالایی‌ها هرز گاز می‌خورند؟
در گیربکس‌های CVT، داغ شدن بیش از حد روغن گیربکس یا لغزش تسمه فولادی روی پولی‌های مخروطی به دلیل کهنگی روغن و افت فشار پمپ، باعث ایجاد حس گاز هرز و افت شتاب می‌شود.
آیا تعویض روغن گیربکس مشکل گاز هرز را برطرف می‌کند؟
اگر علت گاز هرز ناشی از افت سطح یا کاهش کیفیت روغن باشد، تعویض کامل روغن و فیلتر مشکل را حل می‌کند. اما در صورت سوختن صفحات فیبری یا فرسودگی ساعت و توربین، گیربکس نیاز به تعمیر تخصصی خواهد داشت.
